Մարդու իրավունքների պաշտպանը (հայերեն՝ Մարդու իրավունքների պաշտպան) անկախ պետական հաստատություն է, որը վերահսկում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնյաների կողմից մարդու իրավունքների և ազատությունների պահպանումը։ Մարդու իրավունքների պաշտպանը հանդիսանում է նաև որպես խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունքի կանխարգելման ազգային մեխանիզմ։ Պաշտպանը անկախ է ինչպես կառավարությունից, այնպես էլ Ազգային ժողովից և դատարաններից։
Մարդու իրավունքների պաշտպանը կարող է քննել մարդու իրավունքների հնարավոր խախտումների վերաբերյալ բողոքները և որոշում կայացնել, թե արդյոք պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտոնյաների կամ նրանց կողմից լիազորված կազմակերպությունների գործողությունների արդյունքում խախտվել են ձեր իրավունքները:
Նա կարող է նաև առաջարկել Սահմանադրական դատարանին որոշել, թե արդյոք անհրաժեշտ է փոխել օրենքը, եթե պարզվել է, որ որոշ իրավական նորմեր բացասական ազդեցություն ունեն մարդու իրավունքների կամ լավ կառավարման սկզբունքների վրա։
Պաշտպանը կարող է քննություն իրականացնել միայն այն դեպքերում, երբ մարդու իրավունքները խախտվել են պետական մարմնի կամ պաշտոնատար անձի կողմից։ Միակ բացառությունը խտրականությունն է՝ այդ դեպքում նա կարող է քննել նաև ֆիզիկական անձանց կամ մասնավոր ընկերությունների գործողությունները։
Այլ դեպքերում, եթե ձեր իրավունքները խախտել է մասնավոր անձ կամ ընկերություն, դուք պետք է նախ դիմեք այն մարմնին, որը իրավասու է նման դեպքեր քննելուն (օրինակ՝ ոստիկանություն, քաղաքացիական դատարան)։
Մարդու իրավունքների պաշտպանը քննություն կսկսի միայն այն դեպքում, երբ դուք արդեն բողոք եք ներկայացրել համապատասխան մարմնին և պատասխան չեք ստացել կամ ձեր բողոքը պատշաճ քննության չի ենթարկվել:
Օրինակ Եթե կարծում եք, որ ոստիկանությունը ձեզ ապօրինի ազտազրկել էնթարկել, դուք կարող եք բողոք ներկայացնել Մարդու իրավունքների պաշտպանին: Մարդու իրավունքների պաշտպանի ներկայացուցիչները կարող են այցելել ձեզ ազատազրկման վայրերում: